20 năm trước đây, khi đặt cho mình mục tiêu trở thành một người kinh doanh chứng khoán, tôi không đơn giản bước ngay vào Sở Giao dịch Chicago và đặt lệnh mua bán. Điều đầu tiên tôi làm là xin một chân loong toong tại công ty môi giới với mức lương tối thiểu và học mọi thứ có thể học trong suốt khoảng thời gian trưởng thành từ một anh loong toong lên trợ lý môi giới rồi môi giới. Khi thấy đã tương đối đủ kinh nghiệm, tôi mới tách ra kinh doanh riêng, với tài khoản mua bán riêng. 

Với cả mớ kiến thức và kinh nghiệm thực tế như vậy mà năm đầu tiên tôi vẫn gặp khá nhiều khó khăn. Các khoản thua lỗ làm tôi mất cả tiền lẫn tự tin. Tôi phải kiếm một chỗ làm đêm để có thu nhập cho cuộc sống hàng ngày và dành trọn thời gian trong ngày cho kinh doanh chứng khoán. Cuối cùng, tôi đã học được thêm rất nhiều từ chính các thất bại của mình. Những bài học đó đã giúp tôi duy trì được hoạt động đầu tư. Sau đó là một cú đột phá có phần may mắn. Tôi kiếm được một khoản lợi nhuận là 57.000 USD. Lần đầu tiên tôi có một lượng vốn đủ lớn để thực hiện các thương vụ ra tấm ra món. Tôi chuyển sang sàn chứng khoán mới mở và sôi động nhất vào thời điểm đó là sàn mua bán các cổ phiếu thuộc nhóm S&P và gắn bó với sàn này từ đó đến nay. 

Đã gọi là kinh doanh chứng khoán thì không thể không trải qua những bài học thất bại nặng nề như tôi đã trải qua. Ngay cả khi bạn đã được trang bị một cách hết sức bài bản về kiến thức và kinh nghiệm thì việc tiến hành các thương vụ mua bán thật sự vẫn là một việc khác hẳn, dù đó là mua bán trên sàn hay mua bán qua mạng.

Bởi vì, trong kinh doanh chứng khoán, có những kỹ năng, kỷ luật và chiến lược rất riêng mà bạn buộc phải học và áp dụng vào các thương vụ mua bán của mình. Ngoài ra, bạn đang thi đấu trên một vũ đài cùng với vô số các nhà đầu tư lọc lõi và chuyên nghiệp, thậm chí là với cả các nhà đầu tư tổ chức. Bạn giống như một con cá nhỏ bị quẳng vào bể cá mập vậy.

Nhưng những thứ đó vẫn chưa là gì so với kẻ thù đáng sợ nhất và nguy hiểm nhất - đó là cái tôi của bạn và 2 con quỷ có tên là Lòng tham và Sợ hãi trong con người bạn. Chỉ khi bạn chế ngự được 3 yếu tố này, bạn mới có thể cắt lỗ một cách nhanh chóng, nếu cần, và thực hiện được mọi thương vụ theo đúng kế hoạch mà bạn đã đặt ra.

Một chuyện quan trọng nữa mà tôi rút ra được từ những bài học thất bại là phải chuẩn bị tinh thần với việc có thể sẽ chẳng kiếm được đồng nào trong năm đầu tiên. Trong những năm qua, tôi đã đào tạo rất nhiều người và với ai tôi cũng nói một điều như vậy. Nếu họ tồn tại được sau năm đầu tiên, không lãi cũng không lỗ, họ có cơ hội để thành công. Cái mà tôi trông đợi ở họ trong năm đầu tiên không phải là lợi nhuận. Họ chỉ cần kiếm đủ để trang trải phí môi giới và tiền thuê vị trí trên sàn.

Tiếc thay, nhiều người đã và đang đến với chứng khoán với mục tiêu khác hẳn. Họ muốn kiếm tiền, thật nhiều tiền. Không những thế, họ còn muốn kiếm được tiền ngay ngày mai! Chính cái suy nghĩ ấy đã làm giảm khả năng kiếm tiền của họ. Bạn đừng ngạc nhiên mà hãy suy nghĩ kỹ về điều tôi nói. Vâng, nếu bạn quá mải mê với việc kiếm tiền, bạn sẽ làm giảm nghiêm trọng khả năng kiếm tiền của mình!

Tôi xin đưa ra 3 ví dụ về 3 nhà đầu tư mà tôi biết. Tôi đã thay đổi tên của họ và một số chi tiết khác để các bạn không nhận ra họ là ai. Mà bạn cũng không cần phải quan tâm tới chuyện này. Chỉ cần biết họ là những trường hợp khá điển hình và rất giống với nhiều người đang hăm hở "lên sàn" và "chơi chứng" ngoài kia.

Người thứ nhất tên là Joe. Anh làm nghề xây dựng và tới giờ này, anh chẳng còn hứng thú gì với công việc này nữa. Anh tập tành chơi chứng khoán và cũng kiếm được một chút lợi nhuận. Anh có 5.000 USD và muốn chuyển sang kinh doanh chuyên nghiệp. Joe có vợ và hai con nhưng vợ anh không đi làm. Mỗi tháng, anh phải trả góp tiền nhà khoảng 1.500 USD.

Người thứ hai là John, năm nay 22 tuổi. Anh được ông nội cho 20.000 USD để khởi nghiệp kinh doanh chứng khoán. John đã làm cho một công ty chứng khoán được 6 tháng, nhân viên quèn, lương tối thiểu, chủ yếu để học nghề. Bây giờ, John cảm thấy đã sẵn sàng cho công việc kinh doanh riêng. Anh rời nhà, thuê một căn hộ ở trung tâm thành phố và ngày ngày lên sàn. Chi phí trong một tháng của anh, bao gồm tiền thuê nhà, tiền ăn và các khoản chi tiêu khác, khoảng 3.000 USD.

Cả Joe và John đều đã bắt đầu công việc kinh doanh ở thế hết sức bất lợi. Các nhu cầu trong cuộc sống của họ, kết hợp với việc họ không có một khoản tài chính dự phòng, buộc họ phải làm ra tiền ngay trong năm kinh doanh đầu tiên. Có nghĩa là, ngay từ ngày đầu nhập cuộc, họ sẽ buộc phải chú tâm đến chuyện kiếm tiền thay vì tập trung hoàn thiện kỹ năng thực thi các thương vụ. Ngay cả với những người như tôi, những người đã ở trong nghề này vài chục năm và nhờ kỹ năng và may mắn, đã có một ít thành công về tiền bạc thì việc khởi đầu như Joe và John cũng vẫn là một mối hiểm nguy rất lớn.

Đã bước chân vào nghiệp chứng khoán, bạn phải hiểu rằng tiền ở trong tài khoản tiết kiệm của bạn không phải là lợi nhuận để bạn có thể chi tiêu thoải mái. Nó là khoản dự trữ. Bạn không thể kinh doanh mà không có khoản dự trữ đó. Một nhà máy gỗ sẽ không thể xẻ gỗ nếu không có gỗ! Ngoài ra, với những người mới tham gia mua bán chứng khoán, kể cả khi không phải chịu sức ép của việc kiếm tiền thì những cảm xúc như thăng hoa khi làm ra lợi nhuận và suy sụp khi thấy mình thua lỗ vẫn là những cảm xúc rất khó chế ngự. Tóm lại, cả Joe và John đã lầm tưởng về khả năng của mình và đánh giá sai những thách thức vô cùng to lớn mà mọi nhà kinh doanh đều phải đối diện.

Họ đã đặt ra cho mình những mục tiêu không thực tế. Trước mặt họ là một cái bẫy lớn mà nếu lao vào, chắc chắn họ sẽ thất bại. Tôi muốn nhắc lại một lần nữa: bạn không nên đặt ra mục tiêu kiếm tiền trong năm đầu tiên mà chỉ cần trang trải đủ các chi phí và phí môi giới.

Xin chuyển sang nhân vật thứ ba là Bill. Bill đã kinh doanh tay ngang được 3 năm. Năm đầu tiên là "của thiên trả địa", kiếm bao nhiêu thì lỗ cũng bấy nhiêu. Năm thứ hai, anh kiếm tốt hơn một chút và tới năm thứ ba thì kiếm rất khá. Hiện anh đã có 25.000 USD để kinh doanh chứng khoán và một khoản 15.000 USD nữa mà anh coi là "của để dành", không bao giờ động đến. Vợ anh có công ăn việc làm ổn định và có thu nhập đủ để bảo đảm cuộc sống gia đình cũng như các nhu cầu tài chính khác. Bill cảm thấy đã đến lúc phải có sự thay đổi bởi việc mua bán chứng khoán càng ngày càng chiếm nhiều thời gian, khiến anh không thể toàn tâm toàn ý với công việc hiện tại. Với sự thuận tình của vợ, Bill quyết định bỏ việc để chuyển sang kinh doanh chuyên nghiệp.

Trong kinh doanh, tương tự như trong cuộc đời, chẳng có gì là chắc chắn cả. Nhưng trong ba người, rõ ràng là Bill có cơ hội thành công cao nhất. Anh đã từng mua bán chứng khoán, đã phạm vô số sai lầm và đã thể hiện được rằng anh có thể bình tĩnh trước các khoản thua lỗ cũng như các cú ăn to. Quan trọng nhất, anh có một chỗ dựa tài chính an toàn. Anh có thể sẽ chẳng kiếm được đồng nào trong năm đầu tiên bước lên "chuyên nghiệp" nhưng vẫn trang trải được các khoản trả góp tiền nhà!

Ý nghĩa của câu chuyện là gì? Hãy biết mình sắp phải đối mặt với cái gì khi bạn quyết định đến với chứng khoán. Nếu bạn là người chỉ chăm chăm đếm xem mình đã lỗ hoặc lãi bao nhiêu tiền, bạn sẽ tự vô hiệu hóa khả năng kiếm tiền của mình. Cái gánh nặng "phải kiếm tiền" sẽ biến bạn thành một vận động viên marathon với 2 cục đá nặng 10kg buộc vào hai cổ chân. Bạn sẽ không chạy xa được đâu!

Hãy kinh doanh theo kỷ luật và theo kế hoạch. Hãy thực hiện các thương vụ một cách bài bản, theo đúng phong cách "nghệ thuật vị nghệ thuật". Đừng bao giờ mua bán chỉ vì bạn PHẢI kiếm tiền.

Chu Long dịch (L.J. Borsellino - Successful Trading Transitions)